Çocuğu Takdir Etmek İçin İlla Övmek Mi Gerek?

Bir kaç gün önce sabah kahvaltısına oturuyoruz. Eşim, ben ve kızım masaya oturduk, oğlum da gelecek. Oğlum (5,5 yaş) sabah daha ben uyanmadan önce oyuncakları dağıtmış, onları topladıktan sonra kahvaltıya gelmesini istemiştim, onları topluyor.

Oğlum yanımıza gelip haber verdi, oyuncakları topladım dedi. Eşim de: "Afferin benim kahraman oğlum" dedi. Oğlum tekrar içeri gitti, toplaması gereken birkaç şey daha vardı galiba. O gittiğinde kızım yanında çaprazında oturan babasına şirinlik yapıyormuş gibi kafasıyla yaklaştı, eşim de ona kafasını yaklaştırdı. Kızım(3,5 yaş) hem bir kafa attı, hem de bir tokat attı babasına. Hırsla birşeyler söyledi. Anlayamadık. Sonra da sinirle dedi ki; "Bir de benim kahraman kızım" diycektin.

Bak dedim bir çocuğu övmek ötekinin kıskanmasına neden oldu. Hem de oğlan övgü alarak iş yaptığı için, övgü almaya alışacak. Övgü almadığında aynı işi yapması zorlaşacak. Ayrıca da, aklı erdikçe, sırf bazı işleri yaptırmak için övdüğümüzü yani samimiyetsizliğimizi ve içten hesapçılığımızı anlayacak. Gordon buna, çocuğu boyun eğmeye zorlamak amacıyla yapılan övgüler diyor.

Eşim çocuğun kendine güveni artsın diye övdüğünü açıkladı.  Niyeti çocuğa bir iş yaptırmaya alıştırmak değil çocuğun kendine güvenini arttırmakmış. Bu niyetle yapılan övgülerin tam ters etki yaptığını da işlemiştik bilmem hatırlar mısınız:

"Sen dili kullanarak bir insanı övmek, onunla ast üst ilişkisi kurmak demektir. İlişkide yargılayan ve değerlendiren rolünü üstlenince, değerlendirdiğim kişiye karşı kendimi üstün hissettiğimi deneyimlerimden biliyorum. Aslında bu davranışımla daha bilgili, deneyimli ve akıllı olduğumu söylüyorum. Tenis maçından sonra kızıma "Tatlım bugün çok iyi oynadın" dersem, onu yargılayacak kadar iyi bir oyuncu olduğumu ima ediyorum demektir." T. Gordon

Övgü, övülen kişide aşağılık kompeksi gelişmesine sebep olur. Çünkü kendisini öven, hep daha iyi bilen birisi vardır. Kısacası övdüğünüz kişiye, ben bu işi senden iyi biliyorum, senin güzel yapıp yapmadığını anlıyorum ve seni değerlendiriyorum demiş olursunuz.

Eşim dedi ki ki, ne yani çocuğu hiç mi övmeyeceğiz? Bu çocuğu övmek için doğru bir zaman yok mudur?

Elbette var dedim.  Hiç bir amaç taşımıyorsan övebilirsin. Ama hiç bir amaç taşımayacaksın. Çocuğu övme amacı da taşımayacaksın. Övgü, gerçekten söylemeden edemediğin samimi duygularının taşmasını ifade ediyorsa söyleyeceksin.
"Ayy kızım bugün o kadar tatlı olmuşsun ki gözlerim kamaştı" derken abartı değil gerçekten öyle hissediyorsan, işte o övgü zarasız olandır. Zaten böyle gerçek övgüler çok nadir olur.

Yazarken uzun süren bu kısa konuşmayı bitirdiğimizde oğlum yanımıza gelmişti bile.

Anne oyuncakları topladım dedi. Tamam oğlum çok mutlu oldum dedim. Duygumu ifade ettim. (Aslında bu kadar klasik değil de daha ayrıntılı ve etkili ifade edebilirmişim) Gerçekten mutluydum, oyuncakları hep ben toplamak zorunda kalmak istemediğimi kahvaltıdan önce oğluma söylemiştim.

Çocuğu takdir etmek için ÖVMEYE MECBUR DEĞİLİZ. Kendi güzel duygularımızı ifade ederek takdir etmek, çocuğu çok daha özgüvenli yapacaktır. Kendini değerli hissettirecektir.
...................................

Gelin aynı olay karşısındaki bu iki cümle arasındaki farkları bulalım.

"Bu akşam bana çok yardım ettin, çok düşüncelisin"
"Bu akşamki yardımın benim için çok değerliydi, çünkü çok yorulmuştum."

"Bu akşam bana çok yardım ettin, çok düşüncelisin":
1. Sen diliyle kurulmuş cümledir, sen şöylesin sen böylesin der.
2. Övülen kişiyle ilgili değerlendirme ve yargı iletir, ast üst ilişkisi kurar. Sen düşünceli birisin, ben de bunu anlıyorum, takdirimi kazandın (!)
3. Yardım edilen kişinin o yardıma olan ihtiyacını ve duygularını anlatmıyor, dolayısıyla yardım eden kişi bir ihtiyacı kapatıp bir boşluğu doldurduğunu hissedemez. (Gerçekten iyi bir iş yaptığını hissedemiyor.)

"Bu akşamki yardımın benim için çok değerliydi, çünkü çok yorulmuştum."
1. Ben diliyle kurulmuş cümledir, cümleyi kuran kişinin duyguları hakkında bilgi verir.
2. Yardım eden kişinin kişiliğiyle değil de davranışıyla ilgili bir değerlendirme yapar, ast üst ilişkisi hissettirmez.
3. Yardım eden kişi yardım edilen kişinin ihtiyacını giderdiğini hissettiği için, vicdanen güzel birşey yaptığını duyumsar. (Gerçekten iyi bir iş yaptığını hisseder, kendini değerli hisseder)
................

Türk toplumunda çocuğun yaşından normal olarak beklenen şeylere dahi "afferin benim oğlumaaaaa, afferin benim kızımaaaaaa" şeklinde verilen tepkiler artık ne anlama geliyor siz düşünün. Normal haline "harikaaa harikaaa" dendiği için hep övgü bekleyen ana kuzusu bağımlı çocuklar işte bunlar.

Sizi gerçekten şaşırtan bir durum olduğunda "Afferin kız sana" dersiniz elbette ama çocuk yemek yemek için ağzını açsa "afferiiiin" demeye mecburmuş gibi her zaman söylemek çok garip...